Zijn licht en adem en heilige geest Zijn licht en adem en heilige geest

door Christien van Harten
Preek bij Lucas 2: 22-39 op zondag 31 december 2017

Er is zo’n mooi lied van Huub Oosterhuis:

Wek mijn zachtheid weer.
Geef mij terug de ogen van een kind.
Dat ik zie wat is,
En mij toevertrouw.
En het licht niet haat.
Het zou kunnen passen in de mond van de twee oudjes die we vandaag verwachtingsvol zien uitkijken naar het kind. De profetes Hanna (of Anna in de NBG vertaling) en Simeon. U zag hen al liggen (of netter: zitten)  in uw bank bij binnenkomst. Afbeeldingen van Rembrandt:
Een oude vrouw van 84 jaar, aandachtig gebogen over de bijbel. Het licht valt schuin van boven en van achteren en verlicht haar gerimpelde hand en de Hebreeuwse letters. Hier krijgt het licht de ruimte, onvoorspelbaar en speels! Hanna zelf is in de schaduw. Heel haar figuur werkt als een aanwijzer voor dat ene, voor dat Woord. Geef mij de ogen van een kind.
Zo zat ze daar, jaar in jaar uit in de tempel. Je ziet de liefde ervoor uitgebeeld in de tederheid van het gebaar van haar hand, in de zorgvuldigheid van de rimpels die Rembrandt geschilderd heeft. Hij koos zijn moeder als model voor deze profetes. Hier gaat het om wijsheid in persoon, lijkt het ons te zeggen. Hier is aandacht, zorgvuldigheid en vertrouwen op het licht dat op je valt en waarnaar je mag verwijzen. En waar wijst Hanna op? De bijbel vertelt het: ze spreekt over het kind met allen die uitzien naar bevrijding.
En dan Simeon. Rembrandt behandelde Simeon maar liefst 14 keer in etsen, tekeningen en schilderingen. Het is het Bijbelverhaal dat hem van het begin van zijn leven tot aan het allerlaatste eind heeft geboeid en gegrepen. Hij heeft gezocht zich te identificeren met de ze man die uitkijkt en wacht, die een roeping heeft en weet dat het komt. Het schilderij dat u op uw blad heeft is gevonden na zijn dood in zijn werkplaats. Hij deed nog een keer een poging om Simeon te beluisteren met zijn penselen en zijn kleuren. In tegenstelling tot eerdere dat de jonge Rembrandt in 1631 schilderde, is dit een zeer ingetogen schilderij. De aandacht gaat helemaal naar Simeon, die met halfgesloten ogen God dankt. Er is geen enkele verwijzing naar de plaats van handeling. De handen hebben een merkwaardige houding, alsof ze mogen loslaten, laten gaan: Nunc dimiitis, servum tuum, 'Laat nu, Heer, volgens uw woord, uw dienaar in vrede heengaan.
Mijn ogen hebben uw heil gezien
Dat Gij hebt bereid voor de volken
Het licht dat voor de heidenen straalt,
De glorie voor uw volk Israël.'
Het is heel goed mogelijk dat dit Rembrandts laatste schilderij is. Het werd na daags zijn overlijden in zijn atelier aangetroffen, onvoltooid. De vrouw op de achtergrond is waarschijnlijk later door iemand anders toegevoegd. Sommigen denken dat zij Maria voorstelt, anderen houden het op de profete Anna.  En er zijn er zelfs die denken dat het de jongere Rembrandt is naast de oude. Maar centraak staat in alle soberheid, de oude man die zijn leven rond maakt door het kind nu te ontvangen in het loslaten.
 
We keken met de kinderen terug door de oude ogen van een man als Simeon. Terugkijken. Pijn en verlies. We keken terug met de Lezing van Jesaia: zoals de aarde haar gewassen voortbrengt, zoals een tuin het gezaaide laat ontkiemen…….
En we kijken vooruit: zo laat God, de HEER, gerechtigheid ontkiemen en glorie voor het oog van alle volken.
We kijken vooruit  door de ogen van de pianospeler: het leven is niet afgelopen, maar wordt een duet met de toekomst, een kind dat het overneemt, dat straalt en het gaat doen. Het heeft klank en draagt op de tonen je mee de toekomst in.
Het leven is nog niet opgehouden. Hoewel er zoveel mis liep is het niet afgelopen. Dat is precies waar we vandaag mee mogen leven! 
We kijken vandaag naar de  drieluik van Lucas:
Zacharias /  Maria en Jozef/  Hannah en Simeon. En we horen 3x een loflied: Van Zacharia (‘Geprezen zij de Heer, de God van Israël, hij heeft zich om zijn volk bekommerd en het verlost.), van Maria: (Magnificat anima mea Dominum- Hoog verheft nu mijn ziel de Heer,)
en dus van deze oude Simeon.
 
Hanna of Anna zit naast hem, geeft hem misschien een zoen, want zij heeft ook uitgezien. Haar naam komt van het Hebreeuwse chen en betekent genade of gratie, God is genadig, schenkt, geeft in overvloed. Bijzonder is dat er zo nadrukkelijk melding wordt gemaakt van haar afkomst,  Ze is dochter van Fanuel – ook al weer zo’n mooie en diepzinnige naam: Gods aangezicht. Dat was wat haar vader zocht en met zich meedroeg en het was wat over haar schouders viel, als de zegenwoorden aan het einde van onze diensten. Het aangezicht van God. En dan was ze dus dochter van de stam van Aser. De stam vanb Aser was een kleine onbeduidende stam, bescheiden, lang balling als de andere stammen. Met de ouderenkring vroegen we ons af wat daar nu zo speciaal aan is, aan die stam Aser. Bij het zoeken in Joodse geschriften blijkt dat deze dochter van de stam van Aser 3x in de bijbel voorkomt. Dat zou kunnen duiden, dat zij een belangrijke plaats in de heilshistorie zou innemen. Professor F. Weinreb beschrijft de overlevering van hoe de dochter van Aser brengster is van blijde boodschappen. Zij geeft de vreugde van het terug vinden, de verrassing van de komst van het onverwachte, ja zelfs van de gezalfde. Als de broers van Jozef uit Egypte terug komen, nadat Jozef zich aan hen had te kennen gegeven, heeft de dochter van Aser dat het eerst vernomen en zij is het die naar Jakob snelt om hem dit grote nieuws te vertellen.
Een dochter van Aser is ook enkele honderden jaren later weer aanwezig in Egypte volgens de traditie, wanneer Mozes zich als verlosser van het volk aankondigt. Er moet, volgens de Joodse overlevering, steeds een 'dochter van Aser' in Israël aanwezig zijn, om iemand, die zich als 'verlosser', als 'Messias', aankondigt, eerst te 'keuren'. Pas na een test door deze dochter kan een verlosser als werkelijk door God Zelf geroepen worden bestempeld. En daar is dus deze Anna, dochter van Aser.
Anna waakte daar in die tempel met Simeon, met lege handen. Er was niet veel genadigs aan haar leven, zouden wij zeggen:  Hanna, gerouwd op haar 13de of 14de , en na 7 jaar al weduwe. 84 jaren lang al alleen levend. Dat is 7x12, of te wel een eeuwigheid.  Leegte, stilte, terug kijken op gemis.  Haar dromen kwamen niet uit als bij anderen. Het leven als vrouw alleen was zwaar, financieel, sociaal, materieel, en ook wat betreft idealen. Hoe moet je overleven? Hoe moet je leven als kwetsbaar mens met lege handen, zonder familie?  Als vrouw had ze een bijzondere band met dat leven en zorg dragen. Er moest in dat oude Oosten wel veel leegte en eenzaamheid in haar leven zijn. Herinneringen en stilte, een lied. Sommigen onder ons herkennen dat wel, die stilte en het leven met herinneringen.  Ik sprak hier in Deil en Enspijk zeker vrouwen die dit herkenden. Hoe leeg kan het in je leven worden, hoe verschrikkelijk leeg?  Ook hier zijn mensen die zoveel verloren hebben, geliefden, levensmaatjes, kinderen, vriendin of vriend, functioneren van je eigen lichaam, mogelijkheden, intimiteit. Leegte. En hoeveel leegte verbergen we soms niet achter allerlei bezigheden en drukte? We vullen zelf de leegte om maar niet te hoeven voelen, pijnlijk te voelen wat een gemis er is.
Zij wordt dus genoemd profetes naast de andere aanwezige in dat huis van God: Simeon.  Zijn naam betekent: hij die luistert of hij die wordt verhoord. Hij  woonde in Jeruzalem, en was rechtvaardig en vroom. Hij zag uit naar de tijd dat God Israël vertroosting zou schenken. De Heilige Geest rustte op hem. Hij luisterde dus goed en hij werd verhoord in zijn grote verlangen, zijn hoop op troost voor elk mens!
Hanna en Simeon zijn onze spiegels deze morgen. Zij leefden in een donkere tijd. Er was veel uitzichtloosheid, armoede door bezetting, vernedering, wrede regering. Men verwachtte een verlosser, een God onder de mensen, die zou bevrijden.
Maar verwachten wij eigenlijk een god of verlosser? We hopen en rekenen op onze technologie en ons verstand, onze wijsheid. Sommige zaken moeten een wending krijgen. Zullen we het nog meemaken of niet? We zijn blij met eindelijk een regering, maar we moeten zien dat het niet gaat vallen. Waar is onze hoop op genade als bij Hannah en ons luisteren als Simeon? Ook in deze tijd weten we iets van uitzichtloosheid. Barakken vol vluchtelingen overal op de wereld. En een barak van 200 vluchtelingen mannen op het eiland Lesbos die de winterkou in gaan en één tuinslang met koud water moeten delen als douche!! En dichterbij een groot tekort aan hulpverleners voor de meest kwetsbaren, psychiatrische patienten.
Een voedselbank met steeds meer afnemers, ondanks dat het in Nederland financieel beter gaat. In Nederland leeft meer dan een miljoen mensen onder de armoedegrens.. Alarmnummer voor huiselijk geweld, juist nu met de feestdagen.
Ook Hannah zal gedacht hebben: zal ik het nog meemaken, die verlosser.
En dan maakt ze het mee. Haar lege handen worden gevuld. In haar getoonde kwetsbaarheid is God heel dichtbij aanwezig. In haar trouw, haar volhouden, haar er voor blijven gaan en zich laten vullen met het goede van God en niet de leegte van de drukke wereld. Simeon die bijna niet meer ziet, ziet het licht en de liefde en begint er met zijn oude stem van te zingen.
 Hoe zit dat met ons en onze lege handen?
 
Ik denk aan de kinderen die mijn man Hein ontmoette in de sloppenwijken van Kenia. Zonder bezit maken ze zich klaar voor de zondag, mooi gemaakt, opgepoetst, het beste wat ze hebben aan, en met vrolijkheid en een lied zingend en swingend om maar iets te ontvangen van die verlossing die er al heel pril is, elke zondagochtend weer.
Ik denk aan het de jongere die veel had mee gemaakt aan groepen en instellingen en pleeggezinnen, de weg kwijt, maar toch  vroeg of ik hem wilde leren bidden.

Al zullen ook in het leven van veel  jonge mensen vele littekens blijven en in het leven van de oudere vrouw de pijn zeurend aanwezig zijn in heel haar lichaam, ook al   kan het verleden niet worden uitgewist van de man, toch heeft God het licht gemaakt in zijn en haar leven, zijn lege handen gevuld en haar moed gegeven. Simeon en Hanna bleven uitkijken naar de verbondenheid met God, naar de verzoening met God. Simeon en Hanna zullen dit Christus kind in hun handen hebben genomen en dicht tegen hun wang hebben aangedrukt. Ze zullen zo God gezoend hebben en God heeft zich verzoend, voor altijd verbonden met kwetsbare mensen.

Vanmorgen horen we hoe we allemaal geroepen zijn tot een leven met lege handen en een leven met gebed. En dan wordt dat steentje dat we zijn wit gewassen en ontvangen we een nieuwe naam:
Laten we nog een vers verder luisteren naar die schitterende woorden van Jesaia62: 4 Men noemt je niet langer Verlatene, en je land niet langer Troosteloos oord,
maar je zult heten:  Mijn verlangen, en je land Mijn bruid.
Want de HEER verlangt naar jou!

Het zijn de beloften waar de bijbel mee vol staat. In het laatste boek van de bijbel: In Openbaring 2:17 "Wie overwint, die zal Ik geven van het verborgen manna, en Ik zal hem een witte steen geven en op die steen een nieuwe naam geschreven, welke niemand weet, dan die hem ontvangt. Want we kunnen God niet in onze handen nemen, maar hij ontvangt ons, als een kostbare steen, en geeft ons een naam
 Laten we zo stil worden met Hanna en met lege handen bidden om Zijn licht en adem en heilige geest. Amen.

terug
 
 
Onvoorwaardelijke liefde
Diaconie verdubbelt de opberngst voor deze veertigdagenactie (Wie zijn wij-Werkgroep ZWO).
 
Jeugdmuziekdagen 2018
In Zwolle van 10 t/m 12 mei (meer onder Nieuws-Later dit jaar)
 
Foto's (oud) Enspijk
Het de bedoeling om in de Dorpskamer een verzameling (oude) foto’s van Enspijk en haar inwoners aan te leggen. meer
 
Moldavië 2018
POZM-POZA gaan weer naar Moldavië (Jeugd-Specials voor het laatste nieuws), Hun nieuwe actie: verkoop van rookworsten.
 
Talenten gezocht!
De kerkenraad is naarstig op zoek naar talenten.
Er zijn een aantal vacatures ontstaan  binnen onze gemeente, in de kerkenraad, maar ook daarbuiten, zoals een ouderling en iemand die het paasontbijt coördineert.
  meer
 
Behoefte aan een gesprek?
We willen een (t)huis bieden. Dat betekent ook: omzien naar elkaar, openstaan voor elkaar, elkaar opzoeken. Lees verder onder Wie zijn wij?-Pastoraat of stuur een mail naar
 
 
Trouwen?
Zijn er trouwplannen? Denk ook op tijd aan kerkgebouw en dominee.
  meer
 
Dopen?
Een kindje geboren? Laat het ons weten, zeker als je het kindje wilt laten dopen.
  meer
 
ANBI
Bekijk de ANBI gegevens van onze diaconie (goedgekeurd tijdens de kerkenraadsvergadering van 11 mei 2017)
Bekijk de ANBI gegevens van onze gemeente (goedgekeurd tijdens de kerkenraadsvergadering van 1 juni 2017)
 
 
Protestantsekerk.net is een samenwerking tussen de dienstenorganisatie van de Protestantse Kerk in Nederland en Human Content Mediaproducties B.V.