'Wij moeten met God leven als zonder God' 'Wij moeten met God leven als zonder God'

door ds. Klaas Touwen
Preek bij 2 Koningen 5 op zondag 11 februari 2018

Lieve gemeente
 
Remco Campert, de dichter, 88 jaar, heeft net in januari een nieuwe bundel uitgebracht: Open ogen, met in het openingsgedicht, over de aanslag door fundamentalistische terroristen op het vliegveld Zaventem, deze zin: ‘god ontferm u en schaf religie af.’
 
Aan het einde van de bundel lees ik dit gedicht:
 

Terwijl in Aleppo bommen
vrouwen doden, kinderen
en hulpverlenende mannen
 
terwijl stofwolken kelen smoren
huizen neerstorten op rebelse mensen
straaljagers gieren door de lucht
 
leeft de bedrijver van massamoord voort
Assad is zijn naam
hij spreekt netjes Engels
en knielt in de moskee voor Allah
heilig tot op het bot
 
***
 
Vandaag ontmoeten wij Naäman, bevelhebber van het regeringsleger van Damascus, toen dat nog een eerzame functie was aan het hoofd van een leger, dat niet de eigen volksgenoten uitmoordt.
Zoals vele Syriërs nu, zoekt ook hij zijn heil elders, in den vreemde, hij wordt er niet met open armen ontvangen. Hij is de vijand. Op een van hun strooptochten door Israël hebben zijn manschappen een meisje buitgemaakt dat nu als slavin dient bij de vrouw van Naäman. Zo begint het verhaal.
 
In het Nieuwe Testament komt diezelfde Naäman ook voor. Hij geldt daar als een van de eerste gelovigen uit de heidenen. In het conflict tussen joodse christenen en de christenen uit de volkeren rondom wordt hij genoemd als een voorbeeld van een heiden die het eigen volk vóórgaat.
 
Ik kan mij goed voorstellen dat die eerste heidenchristenen zich met hem konden identificeren. Hoe kun je christen zijn te midden van de religies? En tussen alle goden in: hoe bewaar je het geloof in Jezus Christus als jouw God.
Ik zeg het bewust zo: Christus als God, omdat voor die eerste christenen het daarom ging: zij zwoeren alle goden af en kwamen met een heel nieuwe invulling van wat het woordje ‘god’ zou kunnen beduiden.
Niet een god onder de goden maar de Gekruisigde en Opgestane. Niet de onaantastbare supermacht, maar de God die zich in de minste mens helemaal laat vinden, de God die in lijden ziekte en dood ten ondergaat, maar niet zonder hoop, de God die zich breken laat zichzelf uitdeelt en wegschenkt, de God met wie jij zult opstaan, verrijzen, opgewekt worden.
Niet God in het algemeen, maar de Vader, de Zoon en de Geest, een gemeenschap die openstaat, een gemeenschap die zich ook uitstrekt tot jou, totdat God zal zijn alles in allen.
Niet God als een idool om naar op te zien, maar God als een proces om door te maken, ja, daar kun je moeilijk mee aankomen in deze wereld: Christus als God.
 
***
 
Er zijn drie episoden in het verhaal van Naäman die ik wil belichten. Eerst zijn uitspraak: ‘Ik wist wel dat er in de hele wereld geen god is behalve in Israël.’ Dan over wat hij toch beoogt met die twee muildierlasten aarde die hij mee wil nemen. En tenslotte over dat hij toch telkens in de tempel van Rimmon zich voor die godheid zal neerbuigen. Moge de Heer hem dat ​vergeven.
 
***
 
Eerst over zijn belijdenis: ‘Er is in de hele wereld geen god’. De eerste christenen werden atheoi, atheïsten genoemd. Omdat ze er niet aan wilden: aan de goden, de hele santenkraam, de duvel en z’n ouwe moer, de goden op de Olympus, de Romeinse staatsgodsdienst, de vergoddelijkte Caesar.
In het latijn van toen werd Caesar uitgesproken als Kaisar, daar komt ons woord ‘keizer’ vandaan en de Keizer gold als god, hij moest aanbeden en vereerd met pluimstrijkerij en Sieg Heil. En die eerste christenen deden dat dus niet, zij zwoeren alle goden af, zoals Naäman beleed: ‘Er is in de hele wereld geen god’.
Studenten zeggen mij wel eens, halverwege hun studie, dat zij niet meer in god kunnen geloven en zij zijn bang van hun ongeloof, maar ik denk dat ze dan in goed gezelschap verkeren, in het gezelschap van Naäman, want geloven betekent eerst dat je heel veel niet meer gelooft.
 
Naäman belijdt: ‘Er is in de hele wereld geen god, behalve in Israël.’ Het toentertijdse denken ging ervan uit dat ieder gebied, ieder land, ieder volk zijn eigen god of goden had, met alleen zeggenschap binnen de landgrenzen. Daarbuiten kwam je in de invloedsfeer van een andere god.
Voorbeeld: als Jakob aan de grensrivier ligt te slapen, droomt hij dat de engelen die hem tot dusver begeleid hadden – de engelen van dit gebied –, de ladder optrekken, want hun bevoegdheid houdt hier op, en hij droomt en dat de engelen van het volgende gebied al klaarstaan en de ladder afdalen om hem in het volgende traject, over de grens te begeleiden.
 
Voor Naäman is nu de hele wereld onttoverd: ‘Er is geen god, behalve in Israël.’
 
***
 
Dat brengt hem op het volgende: die twee muildierlasten aarde, grond genomen uit de bodem van Samaria, om mee te nemen naar Damaskus. Hij weet dat de God van Israël een geaarde God is, niet los te denken van het land van belofte, overvloeiend van melk en honing, het land dat Gods proeftuintje is voor de wereld.
Die grond, de aarde, is niet exclusief voor Israël, nee, hij neemt er juist twee muildierlasten van mee, want die aarde is wel de ondergrond die je nodig hebt om ervoor behoed te worden dat je zou gaan geloven in een andere god, een bovennatuurlijke werkelijkheid.
Nee, de God van Israël is geaard. Hij is anders geaard dan de goden van rondom.
 
Met die twee muildierlasten aarde zal Naäman thuis een altaar voor de Heer oprichten, want als er in de hele wereld geen god is behalve in Israël, dan moet je een stukje Israël meenemen om hem in die verder godvrije wereld te kunnen aanbidden en vereren.
 
***
 
Nu het derde: dat hij thuis, als in de tempel van Rimmon zijn vorst op hem leunt, als die vorst zich wil buigen, hij wel mee moet buigen. Zal de Heer hem dat vergeven?
Er zijn er die zeggen dat Naäman zich hier niet principieel betoont en van twee walletjes eet. Het is op het randje, hier worden de grenzen van geloof en afgoderij verkend.
Maar je krijgt de indruk dat Naäman gerechtvaardigd naar huis terugkeert, met de zegen van de profeet: ‘Ga in vrede.’ Naäman, telkens als hij zich in de tempel van Rimmon moet buigen, is hij met zijn hart bij de Heer, die hij thuis met zijn altaar op gewijde grond aanbidt.
 
***
 
Dietrich Bonhoeffer is een van de belangrijkste theologen van de vorige eeuw. Hij was betrokken bij een aanslag op Hitler en zat daarvoor in een aantal gevangenissen en concentratiekampen tot hij vlak voor het einde van de oorlog op 9 april 1945 in Flossenbürg werd opgehangen.
In twee jaar gevangenschap hield hij dagboek bij. Daarin schrijft hij ergens: ‘Wij moeten met God leven als zonder God.’
 
Dat betekent: ‘Wij moeten met God leven…’ zijn waar Hij is, doen wat Hij doet, in zijn werk gevonden worden.
‘Als zonder God’, zonder de god die wij voor ons karretje spannen, zonder de spierballengod die onze zaakjes wel zal opknappen, zonder de god die wij met onze projecties optuigen, zonder de god die wij er met de haren bijslepen als opvulling van de gaten in ons denken, de god van magie en bijgeloof, Gott mit uns op die Duitse koppels, het ‘God zij met ons’ op het Nederlandse twee-eurostuk.
‘Wij moeten met God leven als zonder God.’
 
Dat is geen nieuw geluid, het is wat dichters en mystici ons de eeuwen door hebben voorgehouden: dat God ons voor god behoede, zoals Remco Campert: ‘god ontferm u en schaf religie af,’ zoals Willem Barnard, die ergens zegt niet meer te kunnen geloven in de Aangeroepene, maar des te meer in de Roep, de Stem, het levende Woord, zoals Naäman, die belijdt: ‘Er is in de hele wereld geen god behalve…’ in de naam van de Vader en de Zoon en de heilige Geest.
 

terug
 
 
Stichting Wijdekerk

LHBT’ers zijn bij ons gewenst in de kerk, Lees verder onder Wie zijn wij-Bovenplaatselijke organisaties.
 
 
In onze dorpen
Samen doen in Enspijk en DOP (Dorpsontmoetingspunt) in Deil en Soos 60+
  meer
 
Jaarmarkt Deil
Jaarmarkt Deil groot succes en blijft voorlopig bij de scheepswerf. Lees verder Wie zijn wij-Kerkbeheer
 
 
Geslaagde dorpsmarkt Enspijk
Lees verder: Wie zijn wij-Kerkbeheer.
 
Moldavië 2018
POZM-POZA gaan weer naar Moldavië, hun laatste actie is op 27 mei (Jeugd-Specials)
 
Talenten gezocht!
De kerkenraad is naarstig op zoek naar talenten.
Er zijn een aantal vacatures ontstaan  binnen onze gemeente, in de kerkenraad, maar ook daarbuiten, zoals een ouderling en iemand die het paasontbijt coördineert.
  meer
 
Behoefte aan een gesprek?
We willen een (t)huis bieden. Dat betekent ook: omzien naar elkaar, openstaan voor elkaar, elkaar opzoeken. Lees verder onder Wie zijn wij?-Pastoraat of stuur een mail naar
 
 
Trouwen?
Zijn er trouwplannen? Denk ook op tijd aan kerkgebouw en dominee.
  meer
 
Dopen?
Een kindje geboren? Laat het ons weten, zeker als je het kindje wilt laten dopen.
  meer
 
Privacy
Voor de Privacyverklaring van de Protetstantse Gemeente Deil - Enspijk: privacyverklaring
 
ANBI
Bekijk de ANBI gegevens van onze diaconie (goedgekeurd tijdens de kerkenraadsvergadering van 7 juni 2018)
Bekijk de ANBI gegevens van onze gemeente (goedgekeurd tijdens de kerkenraadsvergadering van 1 juni 2017)
 
 
Protestantsekerk.net is een samenwerking tussen de dienstenorganisatie van de Protestantse Kerk in Nederland en Human Content Mediaproducties B.V.